چاپ        ارسال به دوست

به گزارش روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان بوکان

پزشکی سلامت

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA

نقش تغذیه در بیماری دیابت:

تعریف بیماری دیابت : بیماري قند، مرض قند یا دیابت شیرین (Diabete Mellitus) یک اختلال مزمن متابولیک در بدن است که سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل قندها کاهش مییابد، از این رو میزان قند خون افزایش مییابد، در تعریف سازمان بهداشت جهانی دیابت یک بیماري است که در آن بدن یا دچار کمبود انسولین است یا انسولین تولیدي را به درستی مصرف نمی کند، عوامل به وجود آورنده دیابت هنوز هم ناشناخته است، البته عوامل ژنتیکی و چاقی و کم تحرکی نقش مهمی در ابتلاي فرد به دیابت دارند، طبق نظر سازمان جهانی دیابت، اندازه گیري قند خون جهت غربالگري توصیه میشود.

بروز و شیوع: طي 50 سال اخير ديابت به يكي از معضلات بشر و عامل تأثير گذار منفي بر اقتصاد جهان تبديل شده است. جمعیت بالغین جهان (بالای 20 سال ) طی سالهای 2025-1995 میلادی در حدود 64% افزایش می یابد و پیش بینی می شود که شیوع دیابت نیز از 4% به 5.4% در سال 2025 برسد . طی این مدت جمعیت مبتلا به دیابت 122% افزایش خواهد یافت . تعداد بیماران در کشورهای توسعه یافته با 42% افزایش از 51 میلیون نفر به 72 میلیون نفر می رسد ، اما در کشورهای در حال توسعه با 170% افزایش ، تعداد بیماران از 84 میلیون نفر به 228 میلیون نفر خواهد رسید.

دیابت در ایران: تا چندی پیش آمار دقیقی از شیوع دیابت در کشور وجودنداشت . یکی از اولین بررسی های شیوع براساس روش های صحیح و معتبر اپیدمیولوژیک در سال1372انجام شد . طی این بررسی که توسط مراکز تحقیقات غدد و متابولیسم دانشگاه های شهید بهشتی و تهران انجام شد، شیوع دیابت در اسلام شهر و رباط کریم محاسبه گردید . شیوع بیماری در زنان بالای30 سال 7.6% و درمردان همان گروه سنی 7.1% . همچنین شیوع IGT(اختلال تحمل گلوکز) در زنان14.9% و در مردان 8.9% بود . این بررسی ها در تهران نیز انجام شده و شیوع دیابت وIGT در افراد بالای30 سال به ترتیب7.3% و 7.2 % بوده است . به عبارت دیگر در شهر تهران و حومه ی آن از هر 5 فرد بالای30 سال یک نفر مبتلا به دیابت یا اختلال تحمل گلوکز است(در مجموع 20%)، با توجه به مطالعاتی که طی سال های بعد در کشور صورت گرفت، شیوع دیابت در کل جمع یت %2-%3و در افراد بالای 30 سال7.3% برآورد شد .

طبق مطالعه ای که در مرکز تحقیقات غدد اصفهان در سال1375به عمل آمده، شیوع عوارض در بین افراد مبتلا به دیابت مطابق ذیل بوده است:

-         بیماری ایسکمیک قلبی34%

-         هیپرتانسیون50%

-         نارسایی قلبی12%

-         رتینوپاتی44%

-         کاتاراکت5%

-         باکتریوری27%

-    نفروپاتی10%(آمار سال1379مرکز دیالیز و پیوند کلیه در ایران نشان می دهد که22.4%مواردبه دیالیز ناشی از دیابت منجر شده است)

-         نوروپاتی72%

-         افسردگی60%

-         پای دیابتی2.5%

-         هیپرکلسترولمی37%

-         هیپرتری گلیسریدمی37%

مرگ ومیر ناشی از دیابت: طی بررسی مرگ ومیر ناشی از دیابت در چهار استان کشور (ذربایجان شرقی، بوشهر، چهارمحال بختیاری ،و سمنان)در سال 1387،در هر ده هزار نفر272 نفربرآورد شده است . به عبارت دیگر دیابت شانزدهمین علت مرگ در مردان و نهمین علت مرگ در زنان بوده است.

انواع دیابت:

v     دیابت نوع 1

v     دیابت نوع 2

v     دیابت حاملگی

دیابت نوع 1: دیابت نوع 1 با نام هاي دیگري نیز شناخته می شود: دیابت دوره نوجوانی، دیابت وابسته به انسولین یا دیابت دوره کودکی: در دیابت نوع 1 که 10-5% کل موارد دیابت را تشکیل میدهد تولید انسولین از پانکراس (لوزالمعده) به علت از بین رفتن سلولهاي سازنده انسولین، متوقف میشود به همین خاطر افراد مبتلا به این نوع دیابت باید از بدو تشخیص، انسولین مورد نیاز بدن را به صورت تزریقات روزانه تأمین کنند، این بیماری به شکل خود ایمنی فعال علیه سلولهای پانکراس شناخته شده است. در 85٪ تا 90٪ از بیماران مبتلا به TIDM یک یا چند آنتی بادی در گردش خون علیه سلول های جزائر، انسولین درون زا، و یا آنتی ژن دیگر که از ترکیبات سلول های جزایر می باشد،عکس العمل نشان می دهند، درمعدودی از بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 پاتوژنز بیماری ناشناخته (ایدیوپاتیک)است، اغلب در افراد جوان تر از 30 سال سن با اوج بروز در حدود سنین 10 تا 12 سال در دختران و 12 تا 14 سال در پسران تشخیص داده شده است 3٪  تا 4٪ در هر سال در کودکان و جوانان و حتی بیشتر در کودکان زیر 5 سال افزایش یافته است.

دیابت نوع 2: دیابت نوع 2 با نام هاي دیگري نیز شناخته می شود:دیابت بزرگسالان و دیابت غیر وابسته به انسولین در دیابت نوع 2 که بیشتر در بالغین بالاي 30 سال و چاق دیده میشود و 95-90% کل موارد دیابت را شامل میشود، انسولین تولید شده از پانکراس به خوبی عمل نمیکند. در واقع یا پانکراس به اندازه کافی انسولین ترشح نمیکند و یا اینکه انسولین ترشح شده، به علت وجود مقاومت به انسولین مخصوصاً در افراد چاق، فاقد کارایی لازم است، چاقی، بی تحرکی و زمینه مستعد خانوادگی از جمله عواملی است که موجب ابتلاي به این بیماري و یا پیشرفت آن می شود. در نتیجه اکثر دیابتی ها را ، مبتلایان به دیابت نوع 2 تشکیل می دهند، در بیش از یک سوم افراد دچاردیابت نوع 2 بیماری تشخیص داده نمی شود،  33 -25%بیماران مبتلا در اعضای خانواده خود افراد مبتلا دارند.

دیابت بارداري:دیابت حاملگی( Gestational Disbestes ) به دیابتی گفته میشود که براي اولین بار در طول حاملگی تشخیص داده شود.(5-2% حاملگی ها)، غربالگری در هفته 28-24 بارداری در زنان بالای 25 سال و زنان جوانتری که دارای یک یا چند معیار دیابت هستند انجام می گردد، این نوع دیابت معمولاً گذرا است و بعد از اتمام حاملگی بهبود مییابد خانمهاي مبتلا به دیابت حاملگی ممکن است بعداً در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 قرار گیرند.

امکان دارد در حاملگی هاي بعدي، دیابت مجددا بروز کند .

افراد در معرض خطر دیابت نوع2: تمام زنان و مردان بالاي 30 سال كه حداقل يكي از مشخصات زيـر را داشته ‌باشند در معرض خطر ابتلا به ديابت هستند:

1.     افرادي كه اضافه‌وزن دارند و يا چاق هستند (طبق نوموگرام BMI[1]).

2.     افرادي كه پدر، مادر، خواهر و يا برادر آنها سابقه‌ي ابتلا به ديابت دارند.

3.  افرادي كه فشارخون ماكزيمم (يا حداكثر) مساوي يا بيش تر از mmHg140 و فشارخون مينيمم (يا حداقل) مساوي يا بيش تر از mmHg90 دارند (mmHg).

4.  زناني كه سابقه‌ي 2 بار يا بيش تر سقط خودبه‌خودي (بدون علت مشخص) و يا سابقه‌ي مرده‌زايي و يا سابقه‌ي به‌دنيا آوردن نوزاد با وزن بيش از kg4 دارند.

5.     زناني كه در يكي از بارداري‌هاي قبلي خود سابقه‌ي ديابت بارداري دارند.

6.     زنان باردار (در هر گروه سني).

تذكر:

·   درصورتي ‌كه يك خانم باردار هر يك از علایم سابقه‌ي خانوادگي ديابت، مرده‌زايي، فشارخون بالا, دو بار سقط خودبه‌خودي بدون دليل، زايمان نوزاد با وزن بيش از kg4 و ديابت بارداري در بارداري‌هاي قبلي را داشته‌باشد، در اولين مراجعه بدون توجه به سن حاملگي در معرض خطر محسوب‌ مي‌شود.

·   خانم بارداري كه هيچ يك از اين علایم را نداشته ‌باشد، از مـاه پنجم حاملگي (هفته‌هاي 28-24 بارداري) در معرض خطر است

معیار های تشخیص: روش‌هاي آزمايشگاهي تشخيص انواع ديابت

1. اندازه‌گيري قندخون ناشتا (FBS)

براي انجام اين آزمايش فرد آزمايش‌دهنده بايد 8 ساعت ناشتا باشد.

ü      مقدار طبيعي قندخون در اين آزمايش بين mg/dl100-70 است.

ü   اگر نتيجه‌ي آزمايش قندخون بين mg/dl125-100 باشد، فرد آزمايش‌دهنده نه سالم است و نه بيمار كه به اين وضعيت اختلال قند ناشتا(IFG)[2] یا وضعیت پره دیابتی مي‌گويند.

ü   درصـورتي كـه مقدار قنـدخون مساوي يـا بيش تر از mg/dl126 باشد، آزمايش يك بار ديگر انجام‌مي‌شود و اگر در نوبت دوم نير مقدار قندخون مساوي يا بيش تر از mg/dl126 باشد، ابتلا به ديابت قطعي است.

2.     اندازه‌گيري قندخون غيرناشتا (BS)

ü   اگـر مقدار قندخون مساوي يـا بيش تر از mg/dl200 باشد، و علایم کلاسیک دیابت (پرنوشی، پرادراری و پرخوری) وجود داشته باشد، شخص آزمـايش‌دهنـده مبتلا بـه ديـابت است.

3.    آزمايش تحمل گلوكز(OGTT)

در اين آزمايش ابتدا مقدار gr75 گلوكز محلول در آب به فرد آزمايش‌دهنده مي‌دهند و 2 ساعت پس از مصرف اين محلول قند خون را اندازه‌مي‌گيرند. اگر مقدار قند خون مساوي يا بيشتر از mg/dl200 باشد، ابتلا به ديابت قطعي است و لازم نيست آزمايش دوباره تكرارشود. درصورتي كه مقدار قند خون كمتر از mg/dl140 باشد، نتيجه‌ي آزمـايش طبيعي قلمداد مي‌شود. اگـر مقدار قنـد خون بين mg/dl199-140 باشد، فرد آزمايش‌دهنده دچار اختلال تحمل گلوكز(IGT)[3] است.

 

افراد پره‌ديابتيك چه كساني هستند؟

افرادي كه قندخون ناشتا در آنها 125-100 میلی گرم در دسی لیتر است، اختلال قندخون ناشتا IFG دارند و كساني كه در آزمايش تحمل قند 2 ساعت پس از مصرف 75 گرم گلوكز، قند خون آنها 199-140 میلی گرم در دسی لیتر باشـد، اختلال تحمل گلوكز (IGT) دارند. مجموعه‌ي افرادي كه مبتلا به IFG يا IGT هستند، پره‌ديابتي ناميده‌مي‌شوند. اين افراد در معرض خطر بروز دیابت محسوب‌ شـده و بايد سالانه جهت انجام آزمايش خـون به پـزشك ارجاع‌ شوند.

این افراد بايد در صورت اضافه وزن و چاقی، وزن خود را كاهش‌ داده و متعادل کنند. استفاده از رژيم غذايي سالم و انجام فعاليت‌هاي ورزشي منظم و مستمر ضمن كمك به كاهش وزن، سبب طبیعی شدن قندخون خواهد شد.

توصیه های  تغذیه ای بیماران دیابتی:

.  برنامه‌ي غذايي

بايد به افراد مبتلا بـه ديابت درباره‌ي برنـامه‌ي غذايي به‌طور دقيق آموزش‌ داد. نكته‌هايي كـه بايد در برنامه‌ي غذايي اين بيماران رعايت ‌شود عبارتند از:

·   تعداد وعده‌هـاي غذا را افزايش‌ داده و در هـر وعده، مقدار غـذاي مصرفي را متناسب با فعاليت بيمار كاهش‌ دهند.

·   افراد مبتلا به ديـابت به‌خصوص بيماران لاغر و بيماراني كه قرص مصرف‌ مي‌كنند و يا انسولين تزريق ‌مي‌نمايند، هرگز نبايد يكي از وعده‌هاي اصلي غذاي خود را حذف‌كنند.

·       از ميوه‌هاي غيرشيرين و سبزي‌ها در وعده‌هاي غذايي به مقدار زياد استفاده‌ كنند.

·   مصرف ميوه‌هـاي شيرين مـانند انگور، خربزه، خرمـا، تـوت و همچنين خشكبار شيـرين مـانند توت خشك، كشمش،‌ قيسي را در برنامه‌ي غذايي خود محدود كنند.

·       از حبوبات در برنامه‌ي غذايي روزانه بيش تر مصرف‌ كنند.

·       نان سبوس‌دار مصرف‌ كنند.

·   قند و شكر و انواع شيريني مانند آب‌نبات، شكلات، شيريني، گز، سوهان و امثال آن را مصرف‌ نكنند.

·   از مواد نشاسته‌اي مـانند نان، برنج، سيب‌زميني، گندم، جـو و ماكاروني به ميـزاني كه موجب افزايش وزن نشود مصرف‌ نماينـد.

·   مصرف چربي‌ها را كاهش‌ دهند و به اين منظور از سـرخ‌كردن غـذا خودداري و آن را به‌صورت آب‌پـز و كبابي تهيه ‌كنند. از گوشت‌هـاي كم‌چربي استفاده‌كنند و قبل از پخت، چربي گوشت و پوست مرغ را جداكنند. از شير و مـاست كم‌چربي استفاده‌كرده، براي اين كار شير را جوشـانده و پس از سردشـدن چـربي آن را جدا كنند. مصرف تخم‌مـرغ را محدود كـرده و از گوشت‌هـاي احشايي مانند جگر، مغز، قلوه و كله‌پاچه كمتر مصرف ‌كنند. به جـاي خامه، كره و روغن‌هـاي جامد از روغن مـايع و زيتون استفاده‌ كنند.

توجه: بعضي از افراد مبتلا به ديابت مي‌توانند با نظر پزشك معالج خود روزه بگيرند.

دانستنی هایی در ارتباط با قرص‌های خوراکی پایین آورنده قندخون

ü      قرص‌های خوراکی پایین آورنده قندخون در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2 استفاده می‌شوند.

ü   بیمار باید نام داروها، روش استفاده (پیش و یا پس از غذا میل شدن دارو) و عوارض احتمالی دارو‌های مصرفی را یاد بگیرد.

ü      هیچ گاه نباید سرخود دوز دارو را کم، زیاد و یا قطع کرد.

ü   به علاوه باید به بیمار تذکر داد که همراه داشتن لیست داروهای مصرفی در هر ویزیت پزشک ضروری است.

ü   بهترين نتيجه درماني از مصرف قرص‌هاي خوراكي پايين آورنده قندخون تنها هنگام انجام هم زمان فعاليت بدني منظم، رعايت برنامه غذايي مناسب و در صورت لزوم كاهش وزن به دست مي‏آيد.

ü   مصرف قرص‌هاي خوراكي به معني ترك انجام فعاليت بدني منظم و عدم رعايت برنامه غذايي صحيح نيست چرا كه در اين صورت، استفاده از اين قرص‏ها به تنهايي كمك كننده نخواهد بود.هنگام مراجعه به هر پزشكی، بیمار باید ابتلا به دیابت و نیز نام داروهایی كه مصرف می‌كند را به پزشک بگوید.



تهیه و تنظیم : روابط عمومی شبکه بهداشت و درمان
تائید شده توسط: کامران ابراهیمی، کارشناس ارشد اپیدمیولوژی و ناصر لطفی، کارشناس تغذیه

 

 

 


١١:٥٨ - چهارشنبه ٢٢ شهريور ١٣٩٦    /    شماره : ١٥٦٧٤    /    تعداد نمایش : ٩٧



خروج